Dijital Okur Yazarlık nedir?

Dijital ,İletişim Bilimleri
21 Kasım 2017

Dijital kavramı, günümüzde tüm geleneksel iş süreçlerinin ve geleneksel araçların önüne geçti. Artık önce dijital diyor, sonra diğer kavramları kullanıyoruz. Her şey dijitale dönüşmeye başladı. Dijital medya, dijital telefon, dijital dünya, dijital kamera, dijital radyo, dijital ekran, vs. diye örneklerini çoğaltabiliriz. Günümüzde dijital ekranı olmayan bir eşyayı kullanmakta bile zorluk çekiyoruz. Buzdolabında dokunmatik ekranlar, otomobillerde android ekranlar, bluetooth ve kablosuz bağlantılı dijital göstergeler, yol bilgisayarları ve daha niceleri…

Dijital dünyadaki bu hızlı gelişimi kullanıcılar ne kadar takip edebiliyor? Akıllılık özelliğine ne kadar uyum sağlıyor, dijitalin getirdiği tehlikelerin farkında mı? Para transferleri, ödeme yöntemleri, kamusal işlerin yüzde doksanı neredeyse dijital dünya üzerinden gerçekleştiriliyor. Çerezlerle kullanıcılar adım adım takip edilirken, bu dijitali anlamayan geç dönem dijital kullanıcıları, bu sistemlere nasıl uyum sağlayacak? Bununla ilgili bir eğitim programı, bilgilendirme mekanizması kuruldu mu? Her gün televizyonlarda sosyal medya üzerinden dolandırılan, kandırılan ve yönlendirilen insanların sayısı artarken, kamu ve özel sektör dijital okur yazarlık konusunda neler yapıyor?

Öncelikle dijital okur yazarlık konusu nedir sorusuna cevap vermek gerekir. Dijital okuryazarlık akıllı telefonlar, tabletler, dizüstü bilgisayarlar ve masaüstü Bilgisayarlar gibi ağ cihazları aracılığı ile bilgiyi bulma, anlama, analiz etme, üretme ve paylaşabilme becerilerini ifade eder. Dijital okuryazarlık bilgisayar okur yazarlığı veya dijital becerilerden farklıdır (wikipedia). Bilgisayar konusunda okur yazar olmak, bilgisayarı kullanma becerisidir. Dijitali kullanma beceresi ise, bilgisayar üzerinde kullandığımız internet temelli dijital uygulamaların mantığını çözebilmektir. Bu mantık, karmaşık olduğu kadar da basittir. Bunu şöyle açıklayabiliriz, hiçbir dijital platformda, güvenli olmayan hiçbir bağlantıya, özel verilerini ekleme. Sıradan bir web sitesine kayıt olurken, önce o web sitesine kayıt olma gerekçeni gözden geçir, sonra neler istediklerine bir bak. Eğer nüfus bilgilerine kadar istiyorsa o siteden uzak dur, çünkü hiçbir nüfus bilgisi, dijital temelli bir web sitesinde teknik olarak gerekli değildir. Bu yüzden eğer bir bilgiye ulaşmaya çalışıyorsanız, o bilginin serbest olarak sunulduğu platformları araştırın. Günlük olarak ziyaret ettiğiniz sitelerde, browser’ın (tarayıcı) sol başında yer alan “güvenli” yazısını görmediğiniz hiçbir platformda kredi kartı, nüfus bilgileri ve diğer özel bilgileri paylaşmayınız. Aşağıdaki görselde örneklerini görebilirsiniz. Türk Hava Yolları web sitesine girdiğinizde bağlantınız güvenilir olarak görünürken, Hürriyet Gazetesi’nin web sitesinin güvenilir olmadığı görülmektedir. Dolayısıyla bu gibi sitelerde özel bilgilerin paylaşılması güvenli değildir. Çünkü erişim izinleri kontrol edilemediği için korsanların sizin bilgisayarınıza veya mobil cihazlarınıza erişmesinde ve kopyalamasında hiçbir engel yoktur.


Peki bu karmaşanın içerisinden nasıl çıkılabilir? Şöyle izah edebilirim: internette gezinmek yalnızca bir web sitesine, sosyal medya ağına veya uygulamaya girmek demek değildir. Her web sitesi, cookielerle sizin neleri aradığınızı, hangi etiketleri kullandığınızı, Google gibi arama motorlarında neleri yazıp aradığınızı listelemek için bilgisayarınıza küçük dosyalar yükler. Bu dosyalar, sizin o siteye her girişinizde güncellenir ve saklı tutulur. Sitenin sunucusu, sizin o sitede neler yaptığınızı kaydeder ve ona göre reklamlar sunar. Ona göre kişiselleştirilmiş dijital faaliyetler planlar. Cookie’nin tanımı, eticaret.com sitesine göre, web sunucusunda bilgisayara otomatik olarak yüklenen küçük dosyalardır. Cookies’in içindeki bilgiler aynı bilgisayar o siteye her girişinde saklı durur. Cookies, ziyaretçilerin kimliklerini belirleyerek web sitelerinin kişiselleştirilmesini sağlar. Bu kişiselleştirmeler, kullanıcıyı adeta hapseder. Bundan kurtulmanın yolu da, bu cookieleri nasıl yöneteceğimizi öğrenmek ve dijitalin nasıl çalıştığını kavrayabilmek. Bunun yolu da dijital okur yazarlıktan geçmekte.

Dijital okur yazarlık, hem eğitimde hem de günlük yaşamda her yanı dijital ekranlarla doldurarak sağlanamaz. Okullarda gerçekleştirilen Fatih projesinden tutun da, eğitim öğretim faaliyetlerinde sınavların dijital ortamlarda yapılmasına kadar birçok faaliyet, kullanıcılar tarafından tam özümsenemedi. Küçücük bir çocuğun tablet kullanımından duyulan gurur ve sevinç, hiç tahmin edemeyeceğimiz olumsuz sonuçlara neden olabilir. Bunu önlemenin yolu, dijitali yaygınlaştırmadan önce dijitalin nasıl bir mantıkla çalıştığını öğretecek mekanizmaları devreye sokmaktır. Bununla ilgili iyi bir örnek de çalıştığım okuldan. Online olarak okutulan derslerin sınavları da online yapılmaktadır. Bu sınavlarda bilgisayarı açmayı bilmeyen öğrencilerden tutun da, eline fare ve klavye almamış öğrenciler var. Bu öğrenciler, Anadolu’nun bir çok yöresinden okumaya gelenler. Bunlar internet ortamında sınavlarını nasıl başaracak? Üniversite öğrencileri bu haldeyken, Anadolu’da ve büyük kentlerin kırsalında varoş hayat yaşayan amcalar, teyzeler, buzdolabındaki dijital ekrana nasıl uyum sağlayacak? Bununla ilgili hangi çalışmalar yapıldı? Zamanında bilgisayar öğrenilmesi için yapılan çabalar, şimdilerde dijital platformlar için yapılmalı. Hazır her yanı dijital ekranlarla kaplamışken, bir projenin tam sırasıdır. Google üzerinden arama yaptığımda dijital okur yazarlıkla ilgili İSMEK’in kurs açtığını gördüm, bu iyi bir gelişmedir. Aynı zamanda Bilgi Üniversitesi Medya Bölümü de dijital medya ve çocuk projesi başlatarak dijital medya okur yazarlığına yönelik faaliyetler yapmaktadır. Microsoft, Dijital Okur Yazarlık isminde kurs programı düzenlemiştir. Bu ve bunlar gibi faaliyetler, dijitalin hiç değilse genç nesilde anlaşılabilmesi için önemlidir. 

Dijital okur yazarlık yalnızca bilgisayarlar aracılığıyla gerçekleştirilen işlemlerde değil, mobil uygulamalarda, tabletlerde, arabalarda ve ekran ve dokunmatik olan her yerde geçerli.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir