ali yıldırım

ali yıldırım

İstanbul Aydın University - Istanbul - Turkey
ali yıldırım

Facebook Bir Sosyal Medya Değildir

28 Ekim 2014, by alyldrm, category blog, Genel, Markablog

Bu başlığı atarken çok nazik davranmaya çalıştım ama biraz daha ileri giderek şu başlığı daha uygun görüyorum; “Facebook bir medya değildir.” Neden mi? Medya olması için topluma haber ve bilgi aktarımı yapması gerekmez mi? Facebook böyle bir bilgi akışı sağlıyor mu toplumun geneline? Bence ‘sosyal medya’ diye sınırlandırdığımız veya ‘medya’ dediğimiz bu web siteleriyle ilgili ciddi problemler var. Neyin medya olup olmadığı konusunda sizlerin biraz kafasını karıştırmak istiyorum. Ve aynı zamanda kavramsal kargaşaya da son vereceğim.

Öncelikle medyanın tanımına baktığımızda ‘medium’dan gelen ve kanal, oluk gibi manalara gelen bu kavram, bir şeyi ileten, taşıyan manasında kullanılıyor. Çoğul olarak ‘medya’ kavramıyla kitle iletişim araçları tanımlanmış. bunların içerisinde gazete, televizyon, radyo, dergi gibi geleneksel araçlar yer alıyor. Bu araçların işlevlerine baktığımızda bir ülkede veya bölgede aynı anda toplumun geneline bilgi ve haber taşıyan araçlar olarak nitelendiriliyor. Hepsi farklı fonksiyonlarla çalışıyor ve hedef kitle olarak herhangi bir ayrım gözetmiyor, aynı zamanda birer yayıncı konumundalar. Bilgi veya haber, bir noktadan kitleye doğru akmakta ve karşılıksız bir ileti akışı sağlanmakta.

Gelelim Facebook’a. Facebook, kendi içerisinde “arkadaş ekle” butonu ile çalışan ve insanları tek tek kendi çevresinde birer eko-sistem haline getiren, her bir eko-sistemin birbirinden haberinin olmadığı, bir yuvarlak içerisinde başka yuvarlaklar oluşturan bir web sitesi. Amacı, insanların bir arkadaşlık bulutu oluşturarak paylaşımlar yapmasına olanak sağlıyor. Her bir insanın kendi bulutu yer alıyor. Yalnız bulutlar yağmur damlaları gibi birbirine hiçbir zaman değmiyor. Aşağıda göstereceğim şekilde de Facebook’un aslında bir medya olmadığı apaçık ortaya çıkıyor. Medya olması için yayın üzerine bir işlevinin olması gerekir. Oysa ki Facebook açıkca insanlara “arkadaş ol” diyor. Burada Twitter’dan bahsedersek daha net olur. Twitter’ın Facebook’tan ayrılan en önemli yanı “follow me” olması. Yani ‘takip et’ diyor. Takip edersen seni olaylardan haberdar ederim diyor. Ve aynı anda bir arama ile o anda olan tüm olaylara ilgili konuyla alakalı Twitter üzerinden erişilebiliyor. Dolayısıyla birinde “arkadaş ol” derken, diğerinde “takip et” diyor. Bir başka sosyal ağ olan Linkedin ise “connect” diyor, yani “bağlantı kur”. Bu kavramlar aslında bu sitelerin birbirinden ayrıldığının en önemli kanıtı. Yani medya olabilmesi için bu kavramsal ayrımları dikkate almakta fayda var. sosyal medya diyebilmemiz için orada yer alan bir kullanıcının paylaştığı iletiye tüm kullanıcıların da erişebilmesi gerekir. Bu sağlayan iki tane site var.

Medya diyebileceğimiz iki site var

Gelelim asıl konuya. Bunların hangisi medya peki diye sorarsanız, Twitter ve Instagram birer medyadır aslında. Twitter, size arkadaş olalım paylaşımlar yapalım demiyor. Size ileti gönderme penceresi içerisinde “neler oluyor” diye soruyor. Bu soruyla sizden haberler alıp aktarılması hedefleniyor. Bu sizden aldığı haberleri de tüm dünyaya ‘arama’ çubuğu vasıtasıyla aktarabiliyor. Twitter bir medyadır, organizmasına da baktığımızda görebiliriz. Bir yayıncı var, hesap açıp haberler paylaşıyor ve on haberler birileri tarafından takip ediliyor. Tıpkı bir gazete okuyucusunun her gün sabahları bayiiden Hürriyet gazetesi alması gibi. Sevdiği için takip ediyor, sevdiği için okuyor. O gazete her gün o bayiide var zaten. İstediği zaman takip edebilir, istediği zaman bırakabilir. Haberler yine olacak. Dolayısıyla Facebook’un böyle bir işlevi yok. Bir medya veya sosyal medya olarak tanımlanıyor ama tanıma uymamakta. Twitter’ın bir diğer yanı da bir bilgiyi almak için bir kaynaktan veya yayıncıdan, onu takip etmek zorunda değilsiniz. İstediğiniz an bayiiye gider gibi, hesabına giderek haber alabilirsiniz. Facebook’ta ise arkadaş olmak gerekir. Bir diğer site veya uygulama ise Instagram. Instagram da aynı şekilde yazınsal olmasa da görsel olarak “follow” mantığına dayanıyor. Takip ederseniz bilgi alırsınız, etmeseniz de etiketler vasıtasıyla bilgi alabilirsiniz.

Sonuç olarak neyin medya, neyin sosyal medya olup olmadığı kavramsal olarak ve işlevsel olarak yerine getirdiği durumlara bağlıdır. Facebook’un bir sosyal medya olmadığı apaçıktır. Facebook, ancak bir sosyal ağdır. Twitter ise bir medya platformudur. Facebook ve Twitter aynı anda ‘sosyal medya’ şemsiyesi altında yer almamalı. En azından ayrımları belirtilmeli.

One Comment

  1. ersin diker |

    Hocam yazınızı okudum, elinize sağlık. Sosyal ağ ve sosyal medya kavramı birbirinin yerine çok sık kullanılan kavramlar. Yazınızda belirttiğiniz üzere ayrımlarının iyi tanımlanması gerekiyor. Ancak, katılmadığım bir kaç nokta var. Facebook kullanım amacı, arkadaş eklemekle beraber bence bilgi alma ve eğlence amaçlı da kullanılıyor. Medyanın işlevleri arasında bilgi alma ve eğlence de yok muydu. İnsanlar, Facebook’u (örneğin ben ) daha çok bilgi ve eğlence amaçlı, yeri geldiğinde medyayı izlediğimiz gibi boş zaman değerlendirme aracı olarak da kullanabiliyorlar. Bu arada Facebook’ta da beğen veya takip et butonu ile de bilgi alma amaçlı bazı kişi, marka veya kurumları takip etmiyor muyuz? Bu konu çok tartışılır, üzerine makaleler ve bildiriler bile yazılabilir. Umarım bir gün bunu daha kapsamlı tartışacağımız bir platformda bir araya gelebiliriz.

    Cevapla

Ne düşünüyorsun peki?